Raportowanie finansowe a zarządcze – podstawowe informacje, definicje i wskaźniki

W każdym przedsiębiorstwie powinny funkcjonować dwa równoległe systemy raportowe – to wskazane. Mowa o raportowaniu finansowym oraz raportowaniu zarządczym. Oba rozwiązania są nieodłącznymi elementami zarządzania finansami w każdej firmie.

Raportowanie finansowe odzwierciedla rachunkowość finansową i jest bardziej nastawione na klientów zewnętrznych (sprawozdawczość zewnętrzna). Polega na zbieraniu, analizowaniu, prezentowaniu informacji o sytuacji finansowej firmy. Do raportów finansowych ma wgląd zarówno zarząd, jak i zewnętrzni interesariusze (inwestorzy, kredytodawcy, organy regulacyjne).

Raportowanie zarządcze zabezpiecza informację zarządczą, konieczną do podejmowania racjonalnych decyzji (sprawozdawczość wewnętrzna). Ukazuje zakres dostępnych narzędzi controllingu i rachunkowości zarządczej. Może obejmować raportowanie sprzedaży i raportowanie w controllingu. Pozwala podejmować racjonalne decyzje zarządcze na podstawie danych KPI. Jest nastawione raczej na klientów wewnętrznych.

Skonsolidowane raporty finansowe znaczą najwięcej dla wewnętrznych użytkowników, czyli zarządu danej spółki. Kierownictwo, które sięga do tych dokumentów, może szybko ocenić efektywność firmy i zidentyfikować, które obszary działalności wymagają jak najszybszej poprawy. Rejestr transakcji i działań finansowych może być również audytowany i weryfikowany przez podmioty zewnętrzne. W praktyce oznacza to, że sporządzone raporty finansowe poświadczają przejrzystość, wspierając świadome podejmowanie decyzji i przestrzeganie wymogów prawnych.

Skonsolidowane raporty finansowe znaczą najwięcej dla wewnętrznych użytkowników, czyli zarządu danej spółki. Kierownictwo, które sięga do tych dokumentów, może szybko ocenić efektywność firmy i zidentyfikować, które obszary działalności wymagają jak najszybszej poprawy. Rejestr transakcji i działań finansowych może być również audytowany i weryfikowany przez podmioty zewnętrzne. W praktyce oznacza to, że sporządzone raporty finansowe poświadczają przejrzystość, wspierając świadome podejmowanie decyzji i przestrzeganie wymogów prawnych.

W przypadku raportowania zarządczego, każda decyzja jest oceniana pod względem potencjalnych kosztów, co pozwala wybrać najbardziej opłacalne rozwiązanie. Dane muszą być dopasowane do konkretnych potrzeb decyzyjnych menedżerów i odpowiadać na prawdziwe problemy organizacji.

Informacje wrażliwe są odpowiednio chronione i udostępniane wyłącznie osobom upoważnionym, co zabezpiecza firmę przed ryzykiem. Z kolei sam proces raportowania musi być zgodny z zasadami etycznymi, które stanowią gwarancję uczciwości i dokładności prezentowanych danych.

• Inwestorzy – analizują dane finansowe w celu oceny rentowności firmy oraz jej potencjału wzrostu. Na tej podstawie podejmowane są decyzje inwestycyjne.
• Wierzyciele – banki i inne instytucje finansowe oceniają na podstawie raportów zdolność kredytową firmy oraz ryzyko związane z udzieleniem finansowania.
• Organy regulacyjne – instytucje państwowe i nadzorcze sprawdzają, czy firma przestrzega obowiązujących przepisów oraz standardów sprawozdawczości finansowej.
• Analitycy finansowi – wykorzystują dane do przeprowadzania szczegółowych analiz, tworzenia modeli finansowych i przygotowywania rekomendacji inwestycyjnych.
• Akcjonariusze – oceniają kondycję finansową przedsiębiorstwa oraz jego zdolność do generowania zysków.

• Menedżerowie – kadra zarządzająca na różnych szczeblach wykorzystuje dane do planowania działań, kontroli procesów oraz oceny wyników działalności.
• Kadra kierownicza – prezesi, dyrektorzy finansowi i inni członkowie zarządu bazują na tych informacjach przy podejmowaniu decyzji strategicznych dotyczących całej organizacji.
• Menedżerowie operacyjni – osoby odpowiedzialne za codzienne funkcjonowanie firmy analizują dane dot. kosztów, wydajności, jakości i zapasów, co ułatwia optymalizację bieżących procesów w firmie.
• Audytorzy wewnętrzni – ich zadaniem jest kontrola poprawności danych i zgodności procesów z wewnętrznymi procedurami oraz regulacjami. Oceniają również wiarygodność informacji finansowych i skuteczność systemów kontroli.
• Rada nadzorcza – wykorzystuje raporty zarządcze do oceny pracy kadry, podejmowania decyzji strategicznych i nadzorowania sytuacji finansowej oraz ryzyka w firmie.

Raportowanie finansowe ma na celu przede wszystkim:

• dostarczenie wiarygodnych informacji – podstawowym celem jest dostęp do danych, które pozwalają ocenić sytuację finansową i wyniki działalności firmy;
• zapewnienie zgodności z przepisami – system rachunkowości finansowej musi spełniać wymagania prawne i standardy rachunkowe, co zwiększa wiarygodność przedsiębiorstwa i chroni je przed konsekwencjami prawnymi;
• wspieranie przejrzystości – dzięki rzetelnemu raportowaniu firma buduje zaufanie pozostałych podmiotów i prezentuje jasny obraz swojej sytuacji finansowej.

Raportowanie zarządcze koncentruje się przede wszystkim na:

• wsparciu planowania strategicznego – dostarcza informacji potrzebnych do wyznaczania celów długoterminowych i opracowania strategii rozwoju firmy;
• ułatwieniu podejmowania decyzji – umożliwia menedżerom podejmowanie świadomych decyzji operacyjnych i finansowych;
• kontroli i ocenie wyników – raportowanie pomaga monitorować realizację celów i ocenić efektywność działań, aby wprowadzić bieżące usprawnienia.

Raport finansowy składa się z kilku składników, które przedstawiają sytuację finansową firmy. Są to:

• Bilans – podstawowy element raportu finansowego. Stanowi zestawienie aktywów, pasywów oraz kapitału własnego firmy na ustalony dzień bilansowy.
• Rachunek zysków i strat – ukazane są tu przychody, koszty, zyski i straty firmy w określonym czasie.
• Rachunek przepływów pieniężnych – pozwala ocenić zdolność przedsiębiorstwa do generowania gotówki, a także jego płynność finansową.
• Zestawienie zmian w kapitale własnym – znajduje się tu wyjaśnienie, z czego wynika kapitał własny ujęty w bilansie.
• Informacja dodatkowa, która ma na celu ukazanie zasad sporządzenia sprawozdania i udzielenie niezbędnych wyjaśnień.

Raportowanie zarządcze składa się z trzech głównych komponentów, które wspierają prowadzenie firmy.

• Wskaźniki efektywności (KPI) – obejmują zarówno dane finansowe, takie jak przychody czy zysk, jak i niefinansowe np. poziom satysfakcji klientów lub efektywność pracowników.
• Dane operacyjne – dotyczą codziennej działalności firmy, w tym produkcji, sprzedaży, logistyki czy poziomu zapasów.
• Prognozy – służą do przewidywania przyszłych wyników na podstawie danych historycznych i trendów, wspierając planowanie strategiczne.

Aby poznać kompletnie sytuację finansową firmy, nie trzeba liczyć wszystkich składników raportu finansowego. Przedsiębiorstwa mogą mieć różny charakter – w zależności rodzaju organizacji dopasowujemy inne wskaźniki.

Wskaźniki raportowania finansowego dzielimy na:

• wskaźniki bezwzględne – wyrażane w wartościach pieniężnych,
• wskaźniki względne – uwidaczniane na podstawie ilorazu wskaźników bezwzględnych,
• wskaźniki statyczne – opisujące stan działalności na dany moment (musi być dzień, rok lub kwartał), obliczane według obecnej kondycji na podstawie bilansu oraz rachunku zysków i strat,
• wskaźniki dynamiczne – ukazujące stan działalności w konkretnym czasie, wylicza się je za dany rok sprawozdawczy na podstawie rachunku przepływów pieniężnych.

Drugi podział dotyczy zakresu działań gospodarczych. Obejmuje:

• wskaźniki syntetyczne – zawierające wiele zdarzeń gospodarczych,
• wskaźniki cząstkowe – opisujące pojedyncze, niezbyt złożone zjawiska.

Poszczególne wykładniki raportowania finansowego można przypisać do czterech grup: wskaźników płynności finansowej, zadłużenia, rentowności i sprawności działania.

Analiza płynności finansowej firmy pozwala sprawdzić zdolność przedsiębiorstwa do terminowej regulacji zobowiązań. W tym wypadku mamy do czynienia z trzema wykładnikami: wskaźnikiem bieżącej płynności finansowej (Current Ratio), wskaźnikiem szybkiej płynności finansowej (Quick Ratio) i wskaźnikiem natychmiastowej płynności finansowej.

Dostarcza informacji na temat aktualnego poziomu kapitału obrotowego netto. Wykładnik wykazuje, czy firma jest w stanie regulować bieżące zobowiązania z aktywów obrotowych. Jego optymalna wartość to 1,2 – 2,0. Równowaga w przedsiębiorstwie pojawia się w momencie, gdy poziom aktywów jest dwukrotnie większy niż poziom zobowiązań w danym czasie. Oto sposób wyliczenia wskaźnika płynności finansowej.

WCPF = AB / ZB

AB – aktywa zbiorcze,

ZB – zobowiązania bieżące.

Ów wykładnik jest nieco przerobioną wersją wskaźnika bieżącej płynności finansowej – po prostu wyłącza się tu zapasy przedsiębiorstwa. Optymalna wartość powinna plasować się między 0,8 a 1,2. Wylicza się go w następujący sposób:

WSPF = IK + NK / ZB

IK – inwestycje krótkoterminowe,

NK – należności krótkoterminowe,

ZB – zobowiązania bieżące.

Wskaźnik natychmiastowej płynności finansowej dopuszcza spłatę bieżących zobowiązań jedynie ze środków przeznaczonych na inwestycje krótkoterminowe. Ów wykładnik powinien mieć poziom 0,1 – 0,2. Wylicza się go następująco:

WSPF = IK / ZB

IK – inwestycje krótkoterminowe,

ZB – zobowiązania bieżące.

Analizowanie zadłużenia pozwala zbadać sytuację firmy pod kątem krótko- i długoterminowych zobowiązań, pochodzenia źródeł finansowania aktywów spółki. Zasada jest taka, że umiarkowane zadłużenie może być do pewnego momentu korzystne – umożliwia wówczas wykorzystanie tzw. dźwigni finansowej, która może zwiększać wartość przedsiębiorstwa. Trzeba jednak pamiętać, że wraz ze wzrostem zadłużenia rośnie również ryzyko finansowe. Dlatego ważne jest regularne monitorowanie poziomu długu.

Idealna postać tego wykładnika to stan pół na pół – połowa wartości to kapitał własny, a druga – kapitał obcy. Jest jednak niemal nieprawdopodobne, by osiągnąć taki stan. Optymalny wynik to wartość na poziomie 57-67%. Oto sposób wyliczenia wskaźnika:

WOK = ZO / AO

ZO – zobowiązania ogółem,

AO – aktywa ogółem.

Ów wykładnik pokazuje stopień finansowania kapitału obcego przy pomocy kapitału własnego. Wzorowa wartość waha się w przedziale 75-100% (zależnie od rodzaju działalności). Wylicza się go następująco:

WDZO = ZO / KW

ZO – zobowiązania ogółem,

KW – kapitał własny.

Ten wykładnik pokazuje strukturę zobowiązań. Należy dążyć do sytuacji, gdy zobowiązania krótkoterminowe będą mniejsze niż długoterminowe. Wylicza się go w ten sposób:

WDZD = ZD / ZO

ZD – zobowiązania długoterminowe,

ZO – zobowiązania ogółem.

Analiza rentowności to wskaźnik, który zdecydowanie najlepiej odzwierciedla kondycję finansową firmy. Pokazuje wyniki ze sprzedaży dóbr, usług, rentowności kapitałów własnych i obcych. Im wyższa wartość wskaźnika rentowności, tym większa efektywność. Wyróżniamy: wskaźnik rentowności aktywów i wskaźnik kapitałów własnych. Analizę rentowności wylicza się następująco:

ROS (zysk n / PzS ) x 100

zysk n – zysk netto,

PzS – przychody ze sprzedaży.

Ów wykładnik określa, ile zysku przypada na jednostkę majątku w firmie. Im wyższa jego wartość, tym lepiej świadczy to o przedsiębiorstwie. Wylicza się go w ten sposób:

ROA = (zysk n / AO) x 100

zysk n – zysk netto,

AO – aktywa ogółem.

Wskaźnik rentowności kapitałów własnych to bezapelacyjnie jeden z najważniejszych wykładników finansowych, związanych z dochodowością. Im wyższa wartość wskaźnika, tym większe możliwości rozwoju przedsiębiorstwa. Oto sposób jego wyliczenia:

ROE = (zysk n / KW) x 100

zysk n – zysk netto,

KW – kapitał własny.

Dowiedz się więcej na temat wskaźników rentowności z naszego artykułu: Wskaźniki rentowności – jak mierzyć efektywność finansową firmy?

Analiza sprawności działania ukazuje, w jakim stopniu wykorzystano zasoby materialne i intelektualne w firmie. Można wtedy stwierdzić, czy zgromadzono odpowiednią ilość aktywów (porównując do charakteru prowadzonej działalności). Mówimy tutaj o wskaźnikach cyklu obrotowego, wskaźnikach rotacji.

Te wykładniki określają stopień sprawności firmy w gospodarowaniu własnymi zasobami. Należy dążyć do skrócenia wskaźnika rotacji zapasów i wskaźnika rotacji należności, a jednocześnie wydłużenia wskaźnika rotacji zobowiązań. Wyliczamy je następująco:

Cykl zapasów = (śr.SZ / PzS) x 365

Śr.SZ to średni stan zapasów,

PzS – przychody ze sprzedaży.

Cykl należności = (śr.SN / PzS) x 365

Śr.SN – średni stan należności,

PzS – przychody ze sprzedaży.

Cykl regulowania zobowiązań= (śr.SZK / PzS) x 365

Śr.SZK – średni stan zobowiązań krótkoterminowych,

PzS – przychody ze sprzedaży.

Owe wykładniki informują, jaka sprzedaż zostanie wygenerowana z 1 zł kapitału bądź ulokowana w aktywach. Im lepszy wskaźnik, tym lepiej dla firmy. Należą do nich m.in. wskaźnik rotacji należności czy rotacji zapasów.

Rotacja zapasów = PNZS / śr.SZ

PNZS – przychody netto ze sprzedaży,

Śr.SZ – średni stan zapasów.

Rotacja należności = PNZS / śr.SN

PNZS – przychody netto ze sprzedaży,

śr. SN to średni stan należności.

Tworzenie wiarygodnych raportów finansowych i zarządczych wymaga odpowiedniego zaplecza technologicznego. Dzięki funkcjom takim jak automatyczne zbieranie danych czy możliwość tworzenia spersonalizowanych raportów, firmy mogą uzyskiwać aktualne informacje w czasie rzeczywistym.

Do raportowania zarządczego wykorzystywane są rozwiązania Business Intelligence, takie jak IBM Cognos Analytics, które pomagają tworzyć przejrzyste raporty i wizualizacje danych dla menedżerów. W planowaniu i analizach np. budżetu czy scenariuszy, stosuje się IBM Planning Analytics oraz Anaplan. W obszarze raportowania finansowego ważną rolę pełni IBM Controller, który wspiera konsolidację danych i przygotowanie sprawozdań finansowych zgodnych z obowiązującymi standardami.

Każde przedsiębiorstwo potrzebuje dwóch uzupełniających się systemów raportowania, które pełnią różne, ale równie ważne funkcje w zarządzaniu organizacją. Raporty finansowe dostarczają kompleksowych i uporządkowanych informacji o sytuacji finansowej firmy, jej wynikach oraz przepływach pieniężnych.

Z kolei raporty zarządcze są narzędziem wykorzystywanym wewnątrz organizacji i dostarczają informacji potrzebnych do podejmowania decyzji operacyjnych i strategicznych. Dlatego ważne jest, aby przedsiębiorstwa skupiły się na właściwym sporządzaniu, analizie i wykorzystaniu tych raportów.